Азаматсың, Апасов!

27.01.2012

Сөз Тунгучбай Апасов жөнүндө болмокчу. Кан майдан базар эмес экендигин түшүнбөгөндөр силер согушта көрүштүңөр беле деп сурашат. Согушта бири-бири менен көрүшүү өтө кыйын. Айрыкча немистер бет алдыңда жакын турган алдыңкы линияда башың траншеядан көрүнө калса жоонун снайпери жөн койбосу бышык. Бир дивизияда согушкан Аалы Юсупов, Айдаркан Ахметов, Шаршен Усубалиев, Тунгучбай Апасов сыяктуу көп панфиловчулар менен Фрунзе шаарында таанышууга туура келди. Алардын арасынан Тунгучбай Апасов менен жакындан жакшы таанышып, ал жөнүндө мындан 45 жыл мурда очерк жазып, гезит, китептерге жарыялаганмын.

Ал антип даңазалоого татык-туу адам.  Кант районундагы “Кеңеш” колхозунун мүчөсү, күч-кайраты денесине толуп турган кезде, Москвада  өтө  турган  Бүткүл союздук дене тарбия парадына катышууга камынып жатканда каардуу, кандуу согуш башталып калып, аскерге алынат да, панфиловчулардын катарына кошулуп, майданда, согушта жоокердик милдет аткарып, 8-гвардиялык дивизиянын 30-жөө аскерлер полкунда немистер менен салгылашып, көп жолу эрдиктин үлгүлөрүн көрсөтүп, улуу Жеңиш күнүн Латвиянын Салдус шаарында тосуп алгандыгы күнү бүгүнкүдөй эсинде.
8-гвардиялык дивизия басып өткөн Россиянын Холм, Ново-Сокольники шаарларындагы айыгышкан уруштар, Насва темир жол станциясынын, Пушкин тоосунун жанындагы, Латвиянын Резене, Мадона, Рига, Ауце шаарларында болгон кандуу уруштар Тунгучбай Апасовдун али эсинде. 1944-жылы март айында Пушкин тоосунан анчалык алыс эмес жердеги Великая дайрасын кечип өтүп, күн батыш жагындагы чакан плацдармда Тунгучбай Апасов взводдун командири кезиндеги немистердин бир нече чабуулун кайтарып, бир топ жоокер курман болгонуна карабай, чегинбей, топуракка көмүлүп кайра чыккан салгылашууларды ал кантип унутмак эле. Полктун командири Решетников телефон аркылуу: “Кармашканыңарды көрүп турдук! Азаматсың, Апасов! Бардыгыңар азаматсыңар! Ордуңардан жылбагыла!” – деп дем берип турганын эсинен чыгара элек. Ошол кандуу кармаштар жеңиш менен аяктагандан кийин Апасовдун төшүнө үчүнчү даражадагы “Даңк” ордени тагылган.
Тунгучбай Апасовдун майданда көрсөткөн эрдиктери көп, алардын бардыгын санап олтурсак өтө эле көп убакытты алмак. Ал өзүнүн жоокердик милдетин мекен алдында так аткарып, көкүрөгү сыйлыктарга толуп, өзүнүн туулган жерине жүзү жарык бойдон келген. Келген соң согуш кезинде кыйраган эл чарбасын калыбына келтирүү үчүн бардык акылын, күчүн аяган эмес.
Согуш бүткөндөн кийин ачылган республикалык партиялык мектепти окуп бүтүп, бир нече жыл партиялык, советтик кызматтарда жан үрөп иштеп жүрдү. 1950-1958-жылдары Кант райондук аткаруу комитетинин төрагасы болуп, райондун бүлүнгөн чарбасын калыбына келтирип, районду республиканын алдыңкы районунун деңгээлине теңегени үчүн Тунгучбек Апасов аз жерден Социалисттик Эмгектин Баатыры болбой калып, Ленин ордени менен сыйланып сыймыктанды. Ал кайсы гана кызматта иштебесин, милдетин мыкты аткармайынча тынч алуучу, өзүнө-өзү канааттанчу эмес. Аламүдүн  райондук жана Ош облустук керек-жарак союздарын башкарып турганда да өзүнүн талыкпас мүнөзүн көрсөтүп, эл алдында, өкмөт алдында маңдайы жарык жүрдү. Панфилов атындагы 8-гвардиялык дивизиянын ардагерлер кеңешинин эң активдүү мүчөсү болуп, мектептерде, окуу жайларында жаштарды патриоттук духта тарбиялоого көп күчүн жумшады. Ооруктагы кайратман эмгеги үчүн республикабыздын өкмөтү Тунгучбай Апасовду III даражадагы “Манас” ордени менен сыйлаган. Элибиздин сыймыктуу, эр жүрөк уулу Тунгучбай Апасов ушул жылдын 15-январь күнү 90 жашка чыгып, кубанып олтурган күнү. Майданда да, оорукта да эрдик көрсөтүп, 90 жашка чыгып жашаган анын өмүрүн эрдик деп айтсак жаңылышпайбыз. Мекенибизге эмгеги сиңген кыргыздын эр жүрөк уулун 90 жашка чыккан мааракеси менен чын тилектен куттуктайбыз! Согуштан көргөн азап-тозоктордон улам анын ден соолугу начарлап, үйдөн чыга албай калгандыгы гана өкүнүчтүү.
Сооронбай ЖУСУЕВ, Кыргыз Республикасынын Баатыры, Эл акыны, Панфилов атындагы 8-гвар-диялык дивизиянын ардагери